gototopgototop

Newsletter

Ονοματεπώνυμο:
E-mail:

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «ΕΠΙΚΑΙΡΑ» (Τεύχος 134, Ημερομηνία 10/05-16/05/2012)

το ευρωσύστημα και τα όρια αντοχής του ευρώ

             Ο γράφων ανήκει σ’ αυτούς που στήριξαν (πέραν του πολιτικού και με επιστημονικό λόγο) την προοπτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ. αντί πολλών Π.Μηλιαράκης, Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα μεταξύ νομικού δόγματος και πολιτικής, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ, 2005). Επίσης ο γράφων αναλύοντας το Ελληνικό Νομισματικό Δίκαιο από το έτος 1828 (και μετά), ενέταξε το όλο κρατικό νομισματικό σύστημα στη διαμορφούμενη (από τότε) Οικονομική και Νομισματική Ένωση -Ο.Ν.Ε. (βλ. Π.Μηλιαράκης, Το Νομισματικό Σύστημα στα πλαίσια του Οικονομικού Δικαίου, Εκδόσεις ΑΝΤ. Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑ, 1990, σελ. 90 και επ.). Συνεπώς όσα παρακάτω αναλύονται επουδενί μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκουν σε «αντιευρωπαϊστή» ή «ευρωσκεπτικιστή»!

Κοινός τόπος είναι ότι το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα (Ε.Ν.Σ.), που πυρήνα του είχε το Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (Μ.Σ.Ι.), παγίωσε (Ιανουάριος 1979) τις διμερείς ισοτιμίες ανάμεσα σ’ όλα τα νομίσματα των Κρατών-Μελών. Έκφραση του δε ήταν η European Currency Unit, η γνωστή μας E.C.U.

Η παρούσα ανάλυση πρωτίστως αναφέρεται στο Σεπτέμβριο του 1987, οπότε οι Διοικητές των Κεντρικών Τραπεζών των Χωρών του τότε Ε.Ν.Σ. συναντήθηκαν στη Βασιλεία της Ελβετίας. Η κρίσιμη αυτή συνάντηση (της οποίας το ιστορικό γεγονός παραβλέπεται), ως βάση είχε ότι: η νομισματική πολιτική θα ρυθμιζόταν στο αξίωμα της εξωτερικής ισορροπίας. Ως εκ τούτου οι σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες κρίθηκαν σημαντικότερες από την εσωτερική ισοτιμία. Έτσι αποδείχθηκε ότι ουδόλως ενδιέφερε τους Κεντρικούς Τραπεζίτες η ανάπτυξη(!) και η απασχόληση! Αυτή η παράμετρος δεν αξιολογήθηκε ειδικότερα από τους πολιτικούς.

Είναι γνωστοί οι «αναθεματισμοί» από μερίδα αντιευρωπαϊστών και ευρωσκεπτικιστών ως προς τη «Συνθήκη του Maastricht» (Φεβρουάριος 1992). Τούτο, όμως, δείχνει πόσο απέχουν από την λεπτομερή παρακολούθηση των γεγονότων. Και αυτό γιατί το «Maastricht» είναι η συνέπεια της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης (Ε.Ε.Π.) που δεν δέχθηκε ανάλογη κριτική. Όμως η Ε.Ε.Π. (Ιούλιος 1987) ήταν εκείνη ακριβώς που θέσπισε σε ευρωπαϊκό επίπεδο την πλήρη απελευθέρωση της διακίνησης κεφαλαίων και υπηρεσιών.

Η οικοδόμηση του ευρωσυστήματος ιδίως από τη «Συνθήκη του Maastricht» περιελάμβανε τα εξής δεδομένα: α) τα τρία στάδια ολοκλήρωσης και β) τα κριτήρια ένταξης.

  • Ως προ τα στάδια (1η Ιουλίου 1990 -1η Ιανουαρίου 1994 -1η Ιανουαρίου 1999) παρατηρείται ότι οι πρόνοιες των προβλεπομένων πολιτικών δεν άντεχαν στα συγκεκριμένα ασφυκτικά περιγράμματα! Άλλωστε, τα στάδια αυτά (της δεκαετούς περίπου διάρκειας), υποτιμούσαν την ανισόμερη ανάπτυξη του καπιταλισμού στον ενιαίο χώρο!
  • Ως προς τα κριτήρια για την ένταξη που αφορούσαν: α) στον πληθωρισμό, β) στο έλλειμμα του προϋπολογισμού προς το ΑΕΠ και γ) στο δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ, ήταν «ζητήματα» που κρίθηκαν ως προϋποθέσεις, γιατί ακριβώς αντίκριζαν τα δεδομένα της Γερμανικής οικονομίας και όχι τις παραδοχές της Μακροοικονομικής επιστήμης και της επιστήμης του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου.

Τα προαναφερόμενα όμως κριτήρια παραγνώριζαν και άλλα δύο (2) δεδομένα: α) το επίπεδο ανεργίας και β) το επίπεδο του ισοζυγίου πληρωμώνπου αφορούσε ιδιαιτέρως τον εξωτερικό τομέα της οικονομίας των Κρατών. Κυρίως όμως το όλο σύστημα αφορούσε τη διαδικασία προσφοράς χρήματος από Οργανισμό (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα –Ε.Κ.Τ.) πράγμα που συνεπάγεται ότι το ενιαίο νόμισμα (ευρώ) ήταν και είναι ξένο νόμισμα ακόμη και ως προς τη Γερμανία! Τούτη η ρύθμιση βρέθηκε σε απόλυτη αντίθεση, με την πάγια Αρχή του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου αλλά και του Διοικητικού Οικονομικού Δικαίου ότι: «πάν χρήμα έχει νομικώς πατρίδα ορισμένο Κράτος». (βλ. Η.Κρίσπης, Η Χρηματική Οφειλή κατά το Ιδιωτικόν Διεθνές Δίκαιον, Εκδόσεις Α.Κλεισούρη, 1964, σελ. 4 και επ. καθώς και 327 και επ.).

Συνεπώς το ευρώ είναι «ένα νόμισμα χωρίς πατρίδα» (βλ. σχετικώς K.Dyson, The Euro at Ten: Europeanization, Power, and Convergence, 2008, σελ. 38, Oxford University Press.) Η πρωτοτυπία δε αυτή του ευρώ ή θα ανατρέψει την ιστορία ή θα ανατραπεί από την ιστορία.

Ο γράφων έχει προ πολλού επισημειώσει ότι η σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική προσδιδει πρωτοκαθεδρία στην οικονομία έναντι της πολιτικής. Έχει δε αναφέρει πως: η Αρχή της Αποδοτικότητας που αποκτά νομικοπολιτική υπεροχή, είναι ανεπίτρεπτη για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. (βλ. Π.Μηλιαράκης, Μακροσύστημα και Ευρωσύστημα με αναφορά στο Οικονομικό Δίκαιο, Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗ, 2009, σελ. 143 και επ. Προλογίζει ο Καθηγητής Νίκος Κοτζιάς).

Η Αρχή δε της Αποδοτικότητας στηρίζεται στη «μεταμοντέρνα εποχή» που υποτάσσει τον άνθρωπο στις απαιτήσεις της οικονομίας ή άλλως στις απαιτήσεις της βέλτιστης απόδοσης. Η βέλτιστη όμως απόδοση έλαβε χώρα, μόνο προς όφελος της Γερμανίας και εις βάρος των Χωρών του Νότου –ήδη επιλεγομένων και ως PIGS. Αξιοσημείωτο είναι δε ότι η κρίση ήδη εισβάλλει και στο σκληρό πυρήνα της ευρωζώνης (Ολλανδία).

Με βάση τα προεκτεθέντα αξιοσημείωτα είναι τα παρακάτω εξαιρετικώς κρίσιμα:

Με την Ατζέντα της Λισαβόνας που υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το Μάρτιο του 2000 η κατεύθυνση πολιτικής ήταν η ανταγωνιστική οικονομία με σύγκλιση των οικονομιών μέχρι το 2010. Δέκα (10) έτη όμως αργότερα όχι μόνο ελάχιστα Κράτη είχαν πλησιάσει τους στόχους, αλλά αντιθέτως η απόκλιση είχε επιδεινωθεί!.. (βλ. J.V. Overtveldt, The End of the Euro, The Uneasy Future of the European Union, σελ. 99 και επ., Chicago 2011)

Ο γράφων, διαβλέποντας την επερχόμενη κρίση που αφορούσε στην Ελληνική οικονομία, διατύπωσε την άποψη ότι θα έπρεπε να υπάρξει μεταρρύθμιση του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης (S.G.P.) υποδεικνύοντας μάλιστα (όταν υπήρχε η πάγια αντίληψη ότι τούτο ήταν ρητώς απαγορευμένο από τη Συνθήκη της Λισαβόνας) και το σχετικό Πρωτόκολλο που επέτρεπε τη μεταρρύθμιση αυτή (βλ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 10 Φεβρουαρίου 2010). Με το άρθρο μάλιστα αυτό υποδεικνυόταν (από τότε) η ανάγκη κοινής πορείας των Χωρών του Νότου!

Με το παρόν κείμενο ο γράφων υποστηρίζει ότι: στο πλαίσιο του Δημοσιονομικού Συμφώνου (το οποίο έσπευσε να κυρώσει η Χώρα μας!) η μόνη λύση είναι η αυστηρή λιτότητα μέσω του εσωτερικού αποπληθωρισμού!

Συνεπώς για να επιβιώσει η ευρωζώνη θα πρέπει να λάβουν χώρα τα εξής: Να μεταρρυθμισθούν οι Συνθήκες προκειμένου να υπάρξει προσφορά χρήματος μέσω της Ε.Κ.Τ. με ακριβή νομισματικό στόχο για κάθε Χώρα. Για την τρέχουσα δε κατάσταση θα πρέπει να περικοπούν κούρεμα» -hair cut) τα «Κρατικά Δάνεια Στήριξης» και τα «Ομόλογα της Ε.Κ.Τ.» έτσι ώστε να υπάρξει κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη. Αυτό θα είναι και το κόστος διατήρησης της ευρωζώνης! Ταυτοχρόνως όμως θα αποδεικνύεται και η τήρηση της Αρχής της Αλληλεγγύης -που έχει θεσμοθετηθεί από το Ενωσιακό Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Διαφορετικά: η προοπτική επιβίωσης των Λαών υπό τις σημερινές συνθήκες θα είναι αρκετά δυσχερής έως αδύνατη! Ως εκ τούτου η απάντηση δεν θα δοθεί για την τύχη του ευρώ από τα κέντρα λήψης των αποφάσεων. Θα δοθεί κυρίως από τις αντιδράσεις των Λαών που θα μετρήσουν τις αντοχές τους στο πλαίσιο του ευρωσυστήματος!..