gototopgototop

Newsletter

Ονοματεπώνυμο:
E-mail:
  • συνομιλώντας με το Μαρκ στο Λονδίνο

ΛΟΝΔΙΝΟ. Το ηλιόλουστο Λονδίνο επιφύλαξε μοναδικά Χριστούγεννα σε κατοίκους και επισκέπτες. Η επί εξαήμερο παραμονή μου στη Βρετανική Πρωτεύουσα μου έδωσε την ευκαιρία λόγω απόλυτης καλοκαιρίας (το ψύχος είναι ευκόλως αντιμετωπίσιμο) να περπατήσω αρκετά, καθώς και να συναντήσω παλιούς φίλους. Μεταξύ αυτών συνάντησα και τον παλιό μου συγκάτοικο το Μάρκ (Mark).

Ο Μάρκ είναι Ουαλός και από τους δύο γονείς. Χριστιανός Ρωμαιοκαθολικός, αλλά λάτρης της βυζαντινής μουσικής και αγιογραφίας, ενώ υπερασπίζεται την ουαλική γλώσσα όχι όμως ως φονταμενταλιστής αν και υπήρξε υπέρμαχος της ίδρυσης της Ουαλικής Εθνοσυνέλευσης (CynulliadCendlaetholCymru) το 1999, η οποία απέκτησε την αρμοδιότητα να διανέμει την κρατική επιχορήγηση της Κεντρικής Κυβέρνησης. Ο Μάρκ γιος εκπαιδευτικών γνωρίζει καλά την αρχαία, κυρίως, Ελληνική Ιστορία. Εξού λόγου και αγαπά την Ελλάδα. Βασανίστηκε δε με το δίλημμα να σπουδάσει οικονομικά ή ιστορία. Τον κέρδισαν αποφασιστικώς όμως όπως ο ίδιος ομολογεί- τα χρηματοοικονομικά. Έχει δε σημαντική εμπειρία στο City. Δυστυχώς σε λίγο τον κερδίζει η Νέα Υόρκη

Ο Μάρκ, επίσης, είναι λάτρης του Καζαντζάκη και της Κρήτης, ενώ συμπαθεί τους Ορθόδοξους Χριστιανούς. Ίσως εξ αιτίας όλων αυτών που προαναφέρω γίναμε παλιά συγκάτοικοι στο Λονδίνο. Πολιτικά (στην παρούσα φάση) ο Μάρκ είναι «άστεγος», αν και για λίγο πέρασε από το Εργατικό Κόμμα, το οποίο θεωρεί  ότι παρακμάζει, εφόσον δεν αναπαράγει ιδεολογία. Όσο για τους «Συντηρητικούς» τους βλέπει παγιδευμένους αμετακλήτως στη «Σχολή του Σικάγου».

Η συνάντηση μας ήταν προκαθορισμένη. Προκειμένου δε να συναντηθούμε για ένα σύντομο γεύμα, ο φίλος μου έλαβε τετράωρη άδεια από την εργασία του. Το ραντεβού μας ήταν στο αγαπημένο μας (εκείνου και εμένα) βιβλιοπωλείο FOYLES που εδώ και 113 χρόνια έχει παρουσιάσει το βιβλιογραφικό του πλούτο σε μια απίστευτη πολυκλαδικότητα. Στο βιβλιοπωλείο αυτό δεν υπάρχει αντικείμενο που να ενδιαφέρει και να μην μπορεί να το ανεύρει ο ενδιαφερόμενος.

Έτσι, αφού αγόρασε ο φίλος μου και εγώ τα βιβλία που μας ενδιέφεραν, εκείνος περισσότερο οικονομικά, εγώ περισσότερο νομικά, καθίσαμε στον 5ο όροφο του FOYLES για ένα σύντομο γεύμα, προκειμένου να ανασκοπήσουμε την κατάσταση.

Ο Μάρκ αρχικώς ενδιαφερόταν πάρα πολύ για το «ηθικό» που επικρατεί στην Ελλάδα, καθόσον τους θερινούς μήνες (κυρίως παραθερίζει στη Χερσόνησο), του είναι αδύνατο να διαγνώσει, στις όποιες επαφές έχει, τους προβληματισμούς που διακατέχουν τους φίλους του. Οι καλοκαιρινές διακοπές, άλλωστε, δεν είναι πρόσφορες για προβληματισμούς με ιδιαίτερες πολιτικές συζητήσεις και αναλύσεις. Ο Μάρκ ήταν απόλυτος στην αρχή της συζήτησής μας: Το μέγεθος της απώλειας του ΑΕΠ στην Ελλάδα από μόνο του καθιστά αδύνατη τη διαχείριση μιας κοινωνικής πολιτικής. Η φορολογία δε και τα κόστη των ελληνικών Ασφαλιστικών Ταμείων σε συνδυασμό με την ελληνική γραφειοκρατία αποθαρρύνουν την επένδυση. Πώς γίνεται να υπάρχουν επίσημες φωνές στην Ελλάδα που υποστηρίζουν ότι ο υπερβολικός φόρος δεν αποθαρρύνει την επένδυση, αναρωτήθηκε!...

Και αφού συμφώνησα μαζί του, τον ρώτησα, εκείνος «τι» θα πρότεινε. Και ήταν επιγραμματικός, σχεδόν μονολεκτικός: αναδιάρθρωση αποπληρωμής του χρέους και σύνδεση των δόσεων με την αύξηση του ΑΕΠ. Ήταν, όμως, απαισιόδοξος στην πρόβλεψη της άποψης του.

  • το Brexit, το ευρωσύστημα και η παγκόσμια μόχλευση

Μοιραία η συζήτηση μας έφθασε στο Brexit και στο ευρωσύστημα. Ο Μάρκ ήταν αντίθετος με το Brexit. Κυρίως γιατί διέβλεπε ότι στην επικράτηση του δεν ήταν προετοιμασμένη ούτε η Βρετανική Πολιτική ελίτ, ούτε η αμιγώς Ευρωπαϊκή Πολιτική ελίτ. «Ανευθυνότητα» μου τόνισε ήταν ο όλος χειρισμός. Και ναι μεν πρόσβαση στην ενιαία αγορά μπορεί να εξασφαλισθεί, οι ελευθερίες όμως και ιδίως εκείνες της μετακίνησης των εργαζομένων που το Λονδίνο επ’ αυτού αντιτίθεται, καθώς και ο απεγκλωβισμός από το κοινοτικό κεκτημένο πώς θα επιλυθούν ως προβλήματα, μου τόνισε. Απέφυγε δε τα περαιτέρω, αφού αντικατέστησε τον όρο «ανευθυνότητα» με τον όρο «προχειρότητα».

Για να μην μακρηγορούμε, σε μια συζήτηση που δεν μπορούσε να διαρκέσει όσο θα θέλαμε, το πρόβλημα εστιάστηκε στο ότι το δολάριο θα εξακολουθήσει να είναι το κατ’ εξοχήν αποθεματικό νόμισμα, στο ότι υπάρχει μια κατ’ αρχήν απειλή του γουάν στο εμπόριο συναλλαγών στον ευρύτερο ασιατικό χώρο, στο ότι το ευρωσύστημα θεωρείται ιδιαιτέρως επιβαρυμένο λόγω δανεισμού, λόγω έλλειψης ευρωομολόγου και λόγω διαφορετικών επιτοκίων, στο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής για τα προσεχή 4-5 έτη, δεν θα επιδιώξουν  ανάπτυξη παραγωγής στο εσωτερικό της χώρας τέτοια, που θα επιβαρύνει το κόστος αγοράς αγαθών και προϊόντων, όσο τα προϊόντα αυτά θα εισάγονται από άλλες χώρες σε χαμηλότερες τιμές. Τέλος, επιβεβαιώθηκε ότι η παγκόσμια οικονομία θα κυριαρχείται από μια ασύμμετρη μόχλευση, όσο ο τελευταίος δανειστής (LenderofLastResort) παύει να είναι οι Κεντρικές Τράπεζες. Έτσι, καταλήξαμε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής στην παρούσα ιστορική φάση και πριν ενδεχομένως υπάρξει συμφωνία για ένα ευρύτερο μοίρασμα του κόσμου, το κυρίως βάρος τους θα  έχουν στο χώρο της Ασίας, εξού λόγου και τα 2/3 ή κατ’ άλλους τα 3/4 των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων ευρίσκονται στην περιοχή αυτή της Υφηλίου. Τέλος, για τα ευρωπαϊκά πράγματα ο Μάρκ διαβλέπει μια τάση ώστε ο ESM να μετεξελιχθεί σε άτυπο «ΔΝΤ» για την Ευρώπη, καθόσον η κυριαρχία του ΔΝΤ για μακρό ακόμη διάστημα είναι δεδομένη.

Πιστεύει δε ότι χώρες όπως η Γερμανία, το Λουξεμβούργο και οι Κάτω Χώρες (Ολλανδία) που αξιολογούνται με τρία άλφα (ΑΑΑ) με το να μην καταβάλουν τις υποχρεώσεις τους στον ESM συμβάλλουν στην προσφυγή στις αγορές. Ο ESM δανείζεται για να δανείζει την Ελλάδα!... Όμως όσο θα επικυριαρχούν οι Οίκοι Αξιολόγησης S&P, Moodys και Fitch το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα θα καθοδηγείται από αυτούς τους Οίκους και τη Fed και οι αγορές θα μοχλεύουν περαιτέρω την «παγκόσμια φούσκα».

  • ο ρόλος του πολιτικού προσωπικού

Τέλος, η συζήτησή μας περιστράφηκε γύρω από τις προσωπικότητες της Ευρώπης. Τον ενημέρωσα ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, ο Προκόπης Παυλόπουλος, καθ’ όλη της διάρκεια του έτους έκανε σοβαρές παρεμβάσεις, όχι μόνο για τα εθνικά θέματα όπως είναι π.χ. τα ελληνοτουρκικά, αλλά και σε διεθνή fora  συντηρητικού μάλιστα ακροατηρίου ανέδειξε ειδικότερα ζητήματα ευρωπαϊκών πολιτικών που αφορούν στην ανάγκη προστασίας του κοινωνικού κράτους δικαίου, της αλληλεγγύης όχι μόνο ως νομικής έννοιας αλλά και ως πολιτικής πρακτικής, ενώ ανέδειξε και την αξία υπεράσπισης της δημοκρατικής αρχής, της αντιπροσωπευτικής δηλαδή δημοκρατίας. Τέλος, αναφέρθηκα στην άσκηση  ιδιαίτερης κριτικής από τον έλληνα Πρόεδρο που αφορούσε σε αθέσμιτα Όργανα όπως είναι π.χ. το Eurogroup, των οποίων οι αποφάσεις οξύνουν το ζήτημα της «έλλειψης δημοκρατικής νομιμοποίησης», δικαστικού ελέγχου και προστασίας  στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Λουξεμβούργου.

Ασφαλώς ως ένθερμος υποστηρικτής της Ελλάδας, ο φίλος, επικρότησε τις απόψεις του Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως εγώ του τις μετέφερα. Κυρίως όμως τον εντυπωσίασε το ζήτημα της κριτικής του Έλληνα Προέδρου ως προς το δημοκρατικό έλλειμμα και το «θεσμικό κενό» που παρουσιάζουν πολλές δραστηριότητες στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι μοιραία καταλήξαμε στη διαπίστωση ότι τα τελευταία χρόνια στην κεντρική Ευρώπη λείπουν οι μεγάλοι ηγέτες που μπορούσαν να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις και να οδηγήσουν κράτη και κοινωνίες στη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Ας αναπληρώνεται όμως αυτό το «κενό» από ηγέτες περιφερειακών κρατών. Τούτο είναι χρήσιμη συμβολή. Το ίδιο κλίμα παρατηρήσαμε ότι ισχύει και στο πεδίο της επιστήμης, όπου οι πάντες πλέον στην οικονομική επιστήμη ενδιαφέρονται «ποιός» θα αναδείξει περισσότερο τα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού, ενώ λιγοστεύουν οι παρεμβάσεις υπέρ του παρεμβατικού κράτους και του ελέγχου της ασύμμετρης συμπεριφοράς των αγορών. Ο ίδιος είχε αναγνώσει στο Guardian τις απόψεις του Στήβεν Χώκινγκ. Έτσι ο φίλος μου και εγώ συμφωνήσαμε ότι παρουσίες όπως του Στήβεν Χώκινγκ που δεν εμπλέκονται αμέσως ή εμμέσως στην πολιτική μπορεί να είναι κρίσιμες και χρήσιμες στον επηρεασμό της κοινής γνώμης, πολλώ δε μάλλον όταν με τις παρεμβάσεις τους μπορεί να δημιουργήσουν κλίμα ενεργοποίησης της κοινής γνώμης ή άλλως της πανεπιστημιακής κοινότητας.

  • η αλληγορία του Μάρκ

Ως γνωστόν η αλληγορία αφορά υπαινιγμό. Μέσω αυτής αναζητείται το νόημα που υποκρύπτεται. Υπ’ όψιν δε ότι η ευρύτερη βρετανική κουλτούρα μαζί με τη συνήθη βρετανική ψυχραιμία είναι χαρακτηριστικά υψηλής νοημοσύνης αλλά και παράδοσης εκφοράς γραπτού και προφορικού λόγου. Υπ’ όψιν δε ότι συνήθως οι κύριοι τίτλοι των βρετανικών εφημερίδων είναι αλληγορικοί.

Κάποτε θα αποχωριζόμασταν ο Μάρκ και εγώ από το FOYLES. Άλλωστε και εγώ είχα τετράωρη άδεια από τις κόρες μου που θα μετέβαιναν από την «εναλλακτική αγορά» του CamdenTown, στην NationalGallery, όπου θα τις συναντούσα.

Φεύγοντας ο Μάρκ (μέσω «υπογείου») μετά από λίγο μου έστειλε ένα αναπάντεχο sms: “trafficjam, Petros” (δηλαδή σε μετάφραση στα ελληνικά, κυκλοφοριακή συμφόρηση).

Ο Μάρκ όμως εννοούσε με τη φράση του αυτή την Ελλάδα και τους Έλληνες. Αδιέξοδο και υπομονή μου συνιστούσε! Έπρεπε όμως να απαντήσω και απάντησα: “therearetrafficlights, Μark”, άρα υπάρχουν οι φωτεινοί σηματοδότες που επιβάλουν τη σωστή κίνηση. Και ο Μάρκ το κατάλαβε. Το δικό μου υπονοούμενο είναι εκείνο που επιβάλλει τη διέξοδο και την ομαλότητα. Έτσι έφυγα περπατώντας για τη NationalGallery…Επανερχόμενος όμως στο ξενοδοχείο αναστοχάστηκα και άρχισα να γράφω το παρόν κείμενο…

Χίλιες ευχές από το πράγματι απολύτως «ανέφελο» (για πόσο άραγε;) Λονδίνο. Από καρδιάς ευχές για ένα χαρούμενο και εποικοδομητικό 2017.