gototopgototop

Newsletter

Ονοματεπώνυμο:
E-mail:

I have a dream 

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Μπαράκ Ομπάμα τούτες τις ημέρες στην επίσημη επίσκεψή του στην Ελλάδα σηματοδότησε την ιδιαίτερη σχέση που επιθυμούν πάντοτε να έχουν οι ΗΠΑ με τη χώρα μας, όχι μόνο γιατί τις δύο χώρες «συνδέουν κοινές αξίες», αλλά και γιατί η χώρα μας έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική (και όχι μόνο) θέση στην περιοχή –πράγμα που επιβάλλεται η εσωτερική  πολιτική τάξη πραγμάτων διαρκώς να αναδεικνύει.

Είναι πολλοί εκείνοι που μεμψιμοιρούν ότι επίσκεψη απερχομένου Προέδρου των ΗΠΑ δεν έχει το επιβαλλόμενο κύρος και εν πάση περιπτώσει δεν υφίσταται συνέχεια των «συμφωνηθέντων» ή «συζητηθέντων». Όσοι υποστηρίζουν την άποψη αυτή είναι μακράν των παραδόσεων της Αμερικανικής Διπλωματίας και της συνέχειας της Διοίκησης του κράτους των ΗΠΑ

Πέραν αυτού, όμως, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ με την επίσκεψή του στην Ακρόπολη προέβη άνευ οικονομικού κόστους για την Ελλάδα, στην πιο διαφημισμένη και έγκυρη τουριστική οδηγία για τη χώρα μας. Επίσης ο λόγος του Προέδρου των ΗΠΑ για τις αρνητικές συνέπειες της παρατεταμένης λιτότητας, της υπερχρέωσης της Ελλάδας, αλλά και της συμβολής του ελληνικού πολιτισμού στη διαμόρφωση Αρχών και Αξιών για τη Δημοκρατία, υπήρξαν πράγματι αναγνώριση της Ελλάδας ως χώρας σταθερότητας και δημοκρατικού πολιτισμού ενώπιον της διεθνούς πολιτισμένης κοινότητας. Τούτα όλα όμως υποχρεώνουν στο να αναστοχαστούμε τα παρακάτω:

  • η Αμερικανική Επανάσταση προηγείται της Γαλλικής

Όταν στις 4/7/1976 οι Βρετανικές αποικίες της Βόρειας Αμερικής επέβαλαν για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία τη Διακήρυξη του Δικαιώματος της Αυτοδιάθεσης ενάντια στη Βρετανική Αυτοκρατορία, ανέδειξαν τη διασταύρωση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού με την εγκαθίδρυση πολιτεύματος στη νέα Αμερικανική Δημοκρατία.

Η διεθνής πολιτική την περίοδο εκείνη, είχε μετεξελιχθεί σε προοδευτικές και επαναστατικές κατευθύνσεις με πρωτεύοντα το ρόλο του Βορειοαμερικανικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, που ως ιστορικό, πολιτικό και εν συνεχεία συνταγματικό γεγονός είχε προηγηθεί των γεγονότων της Γαλλικής Επανάστασης.

Είναι δε αναμφίβολο ότι οι συνταγματικοί κανόνες που ανέδειξαν οι αμερικανικές εξεγέρσεις προηγούνται ιστορικώς τόσο για την εδραίωση της Δημοκρατικής Αρχής, όσο και για την αναγνώριση του θεσμού του αιρετού Προέδρου της Δημοκρατίας, που ήταν απάντηση στους κληρονομικούς θεσμούς: «άρχοντες-βασιλείς» του καθόλου ευρωπαϊκού χώρου-πλην της Ελβετίας. Ιδιαιτέρως δε, βαρυσήμαντο για την ιστορία του συνταγματικού δικαίου όλων των δημοκρατικώς οργανωμένων κρατών είναι ότι: ο θεσμός της διάκρισης των λειτουργιών (εξουσιών) αφορά θεμέλιο του δημοκρατικού πολιτεύματος, και αναδείχθηκε πρώτη φορά στο Σύνταγμα της Βιρτζίνια το 1776 και της Μασαχουσέτης το 1787.  Το θεσμό δε αυτό επαναδιατύπωσε η Γαλλική Διακήρυξη το 1789, καθιερώνοντας την Αρχή ότι: «κοινωνία στην οποία δε διασφαλίζονται τα ατομικά δικαιώματα και δεν ιδρύεται διάκριση των εξουσιών, δεν έχει Σύνταγμα». Ειδικότερα:

Με την επαναστατική Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της οποίας συντάκτης ήταν ο εμπνευσμένος νομικός, δημοκράτης και ιστορικός Πρόεδρος των ΗΠΑ Τόμας Τζέφερσον, πέραν της εγκαθίδρυσης και αναγνώρισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θεσπίσθηκε  και το βαρυσήμαντο νομικοπολιτικό Αξίωμα, πως: όποτε αποδειχθεί ότι η οποιαδήποτε κυβέρνηση αποβλέπει στην κατάργηση-κατάλυση των ατομικών δικαιωμάτων, τότε ο λαός δεν έχει μόνο το δικαίωμα, αλλά και το χρέος να ανατρέψει την κυβέρνηση αυτή. Το νομικοπολιτικό δε αυτό Αξίωμα, αναβαθμίζει το άτομο σε πολίτη και αποτελεί την υπέρτατη εγγύηση τήρησης του Συντάγματος και βάθρο για το συνταγματικό δίκαιο όλων των δημοκρατικώς οργανωμένων κοινωνιών.

  • ο θεμελιώδης νόμος της Δημοκρατικής Αρχής και η αθέσμιτη «παρέμβαση των αγορών»

Η διαλεκτική σχέση των εξεγέρσεων στην Βόρεια Αμερική και στη Γαλλία και οι συνεπακόλουθες επιδράσεις τους στα συνταγματικά δίκαια όχι μόνο των κρατών αυτών, αλλά και του υπόλοιπου ελεύθερου κόσμου, αποτέλεσαν σημείο αναφοράς κατά του «συμβολαίου αυθεντίας» και του «συμβολαίου υποταγής» και διαμόρφωσαν την κοινή δυτική πολιτική κουλτούρα και ιδεολογία.

Οι επιμέρους πρακτικές του περισσότερου ή ολιγότερου κοινωνικού κράτους δικαίου, της παρεμβατικής ή ολιγότερο παρεμβατικής οικονομίας και η διασταύρωση των επιμέρους διακεκριμένων λειτουργιών που αφορούν αντίβαρα ανάμεσα στις εξουσίες, συνιστούν επιφαινόμενα του αυτού βασικού θεμελιώδους Νόμου, της Δημοκρατικής Αρχής και συνεπώς της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας.

Ωστόσο στις ημέρες μας διαμορφώνεται «νέο συμβόλαιο υποταγής». Και τούτο γιατί η σύγχρονη παγκοσμιοποίηση επιτρέπει στις αγορές να παρεμβαίνουν με βουλιμία και εξωθεσμικώς να διαμορφώνουν συνθήκες οικονομίας, με εν πολλοίς αθέμιτες διαδικασίες. Η κατάσταση όμως αυτή καταπονεί τις κοινωνίες δυτικού πολιτισμού. Έτσι δοκιμάζεται η Δημοκρατική Αρχή με την εκδοχή της μεταδημοκρατίας, της υπεροχής δηλαδή της οικονομίας έναντι της πολιτικής που έχει θεσμική νομιμοποίηση. Ως εκ τούτου η εξέλιξη αυτή επιβάλλει την επανεργοποίηση του πολίτη  για την προστασία των ατομικών και κοινωνικών του δικαιωμάτων.

  • ο Τόμας Τζέφερσον και ο Αδαμάντιος Κοραής (1)

Το παρόν κείμενο μεταξύ των επιγραμματικώς αναφερομένων φιλοδοξεί να καταστήσει γνωστή τη σχέση του νομικού και πολιτικού λόγου που υπήρχε ανάμεσα στον συντάκτη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας, θεσμοθέτη Τόμας Τζέφερσον και στον Δάσκαλο του Γένους Αδαμάντιο Κοραή. Ο Τόμας Τζέφερσον και ο Αδαμάντιος Κοραής, συνυπήρξαν στο Παρίσι. Η γνωριμία τους δε αυτή συνεχίσθηκε και μετά την επιστροφή του Τόμας Τζέφερσον στη Βιρτζίνια. Επικυρώνεται δε και από την αλληλογραφία τους. Η αλληλογραφία δε αυτή (που είναι πολιτιστική κληρονομιά για τους νομικούς και τους πολιτικούς της Αμερικής και της Ελλάδας) εστιάζει στις Αρχές της συνταγματικής τάξης που επέβαλαν οι καιροί για έναν σύγχρονο και ελεύθερο Λαό. Και είναι πράγματι «ιστορικό ντοκουμέντο» υψίστης σημασίας, ότι στα Αρχεία του Τζέφερσον στο Κογκρέσο σώζεται όχι μόνο η αλληλογραφία «Τζέφερσον-Κοραή» αλλά και μια «εκδοχή» του πρώτου προσωρινού ελληνικού Συντάγματος-Πολιτεύματος της Επιδαύρου.

  • I  have a dream (έχωέναόνειρο)

Ασφαλώς οι ΗΠΑ ως Συμπολιτεία των 400 περίπου τελευταίων χρόνων προσδιορίζεται από συγκλονιστικά συμβάντα. Από την εξέγερση των Βρετανικών αποικιών και τη διακήρυξη του Δικαιώματος της Αυτοδιάθεσης, μέχρι τη συγκρότησή σε σύγχρονο Ομοσπονδιακό κράτος, η ιστορία των ΗΠΑ είναι πολυκύμαντη. Το Ομόσπονδο δε κράτος των ΗΠΑ διαμορφώθηκε ως εξής:

Τον 18ο αιώνα οι ΗΠΑ απέκτησαν το έδαφος της Λουϊζιάνας από τη Γαλλία, τη Φλόριντα από την Ισπανία, μέρος του Όρεγκον από τη Βρετανία, μέρος της χώρας του Μεξικού, την Αλάσκα από τη Ρωσία, ενώ προσάρτησαν τη Δημοκρατία του Τέξας και τη Δημοκρατία της Χαβάης. Ωστόσο, δεν έλειψαν και οι εμφύλιες συρράξεις. Υπήρξαν ακραίες ιστορικές διαμάχες μεταξύ του Αγροτικού Νότου και του Βιομηχανικού Βορρά που αφορούσαν στα ατομικά δικαιώματα ως προς το «θεσμό της δουλείας». Είναι δραματικά τα γεγονότα της  δεκαετίας του 1860. Ωστόσο, παρά τη νίκη του Βορρά, η ιδεολογία του αδιαμόρφωτου ακόμη «αμερικανικού ονείρου» επέβαλε την ενότητα της χώρας, κατάργησε το θεσμό της δουλείας, και μόλις μετά μια δεκαετία, το 1870 η οικονομία της χώρας αυτής ήταν η εγκρατέστερη του κόσμου! Ουδείς, δε, μπορεί να παραβλέψει ότι μετά τον Ισπανοαμερικανικό πόλεμο, και ιδίως μετά τους δύο  Παγκόσμιους (Α’ και Β’) Πολέμους, οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν η κυρίαρχη δύναμη της υφηλίου.  Παρά ταύτα όμως, στο εσωτερικό της χώρας και πάλι ξέσπασαν εμφύλιες συρράξεις που διαίρεσαν την κοινωνία σε «μαύρους» και «άσπρους». Ιστορικές συγκρούσεις έλαβαν χώρα ανάμεσα σε ρατσιστικές (βλ. Κου-Κλουξ-Κλαν) και αντιρατσιστικές οργανώσεις. Ωστόσο, όμως ήρθε η ώρα επικράτησης του «αμερικανικού ονείρου». Επεβλήθη το αντιρατσιστικό φρόνημα-κίνημα. Ο επικεφαλής δε του κινήματος αυτού ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στις 28/8/1963 εκφώνησε την ιστορική ομιλία του «Ihaveadream», δηλαδή «έχω ένα όνειρο», όπου: «τα παιδιά των παλαιών σκλάβων και τα παιδιά των παλαιών αφεντάδων θα καθίσουν στο κοινό τραπέζι της αδελφοσύνης».

  • το «υπερόπλο του δολαρίου»

Θα μπορούσε κανείς να αναφέρει πολλά για το υπεροπλοστάσιο των ΗΠΑ όσον αφορά στις στρατιωτικές δυνάμεις σε αέρα, στεριά και θάλασσα, όπου σε συνδυασμό με τα σύγχρονα πυρηνικά και τεχνολογικά-ηλεκτρονικά μέσα εγκαθιστούν τις ΗΠΑ την πρώτη στρατιωτική δύναμη της υφηλίου. Οι ΗΠΑ είναι η χώρα της γης και του διαστήματος, αλλά είναι και η χώρα του δολαρίου. Του νομίσματος εκείνου που επεβλήθη από το 1945 ως το παγκόσμιο νόμισμα διεθνών συναλλαγών, ως το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Υπ’ όψιν ότι το 1945 το θησαυροφυλάκιο των ΗΠΑ, το FοrtKnox διέθετε τα 2/3 του διεθνούς νομισματικού χρυσού. Ανεξαρτήτως δε των Σχολών που επεκράτησαν στην Αμερική, για τις Διεθνείς Σχέσεις και την οικονομία της αγοράς, στα Πανεπιστήμια των ΗΠΑ έχουν διατυπωθεί και άλλες αρκετά προοδευτικές αντιλήψεις και ιδέες, όχι μόνο όσον αφορά στην οικονομία και στις Διεθνείς Σχέσεις, αλλά και σε όλα τα επίπεδα ανθρωπιστικών και πρακτικών επιστημών.

  • οι ΗΠΑ σήμερα…

Πολλά θα μπορούσαν να λεχθούν για τις «ΗΠΑ του σήμερα» καθώς και του πρόσφατου παρελθόντος. Το παρόν κείμενο δεν έχει «το χώρο» μιας τέτοιας ανάλυσης. Ωστόσο ό,τι έπραξαν, πράττουν ή θα πράξουν οι ΗΠΑ ως επίσημο Ομοσπονδιακό κράτος και ό,τι επιτυγχάνουν οι αυτόνομες δυνάμεις οικονομίας που «εκπορεύονται» από τις ΗΠΑ, και εκπροσωπούν συμφέροντα των ΗΠΑ, παρέχουν ευκαιρία «υποδείγματος»: πώς οι παραγωγικές δυνάμεις ενός έθνους και πώς ένα κράτος, σχεδιάζουν και επιτελούν το «καθήκον τους» για την εξυπηρέτηση αμιγώς των ιδίων αυτών συμφερόντων. Οι ΗΠΑ όμως δίδαξαν, μέσω των κοινωνικών τους δυνάμεων και το «αμερικανικό όνειρο» ως πηγή έμπνευσης, ενότητας της κοινωνίας και ως προωθητική διαδικασία ευημερίας.

Μακάρι το «όνειρο αυτό», ως «όνειρο» κοινωνικής συνοχής, και υποδείγματος αλληλεγγύης, να εμπνεύσει στις ημέρες μας. Γιατί ένα τέτοιο «όνειρο» όταν επενδυθεί με τις σύγχρονες Αρχές και Αξίες της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους δικαίου, θα ενανθρωπίσει τις κοινωνίες και θα αναδείξει τον πολίτη ως τον φορέα νομιμοποίησης των εξουσιών!...

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Για τη σχέση του Τόμας Τζέφερσον με τον Αδαμάντιο Κοραή, βλ. στο βιβλίο μου ως εξής: Πέτρος Μηλιαράκης, Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο και Ελληνικό Σύνταγμα (ελληνικά-αγγλικά), έτος 2008, από τις Εκδόσεις Λιβάνη.